SỰ BÌNH TÂM - CƠ CHẾ TÂM LÝ

Những ngày cuối năm, khi mọi thứ chộn rộn, CÂY chia sẻ cho bạn thương về 1 đặc tính quan trọng trong Chánh niệm - Sự bình tâm, dưới góc độ phân tích tâm lý học trong cuốn sách Trị liệu Nhận thức và hành vi tích hợp Chánh niệm của Tiến sỹ tâm Bruno A. Cayoun

-------------

Thuật ngữ “bình tâm” được hiểu theo nghĩa rộng là sự cân bằng an trú, điềm tĩnh, thư thái, tỉnh táo, cân bằng và tự chủ. Trong Abhidhamma (các văn bản tập hợp lại hệ thống tâm lý học Phật giáo), nó được gọi là “một tâm trí an trú trong trạng thái không có lòng tham lam (chấp thủ) , không có sân hận và si mê cùng với sự tận tụy... Và hiển nhiên, mục đích của bình tâm phải là kích hoạt trạng thái bất ổn về cảm xúc” (Pradhan, 1950, trang 6). Đó là sự từ chối bị cuốn vào ghét bỏ hoặc bám chấp (Taylor, 2010). Và là một “trạng thái tâm trí thoát khỏi tham ái, sân hận, vô minh (Goenka, 1987, trang 162).

Trong bối cảnh trị liệu, bình tâm (buông xả) có thể được định nghĩa như: hành động có ý thức và có chủ ý không phản ứng với một sự kiện được trải nghiệm trong cơ cấu của cơ thể và sau nghĩ của một người do kết quả của sự quan sát không phán xét.

Điều này ngụ ý rằng nếu chúng ta không nhận thức được một trải nghiệm thực sự nội tại (bên trong) thì chúng ta không thể bình tâm đối với nó. Theo định nghĩa này, bình tâm là một trạng thái chấp nhận trải nghiệm dựa trên nhận thức về suy nghĩ và cảm giác của cơ thể.

Điều thú vị là, cách đây khoảng 50 năm, các nhà khoa học về hành vi người Nga đã báo cáo về tầm quan trọng của cái được gọi là “ điều kiện nội cảm thụ” (ví dụ: Bykov, 1957; Razran, 1960, 1961 Voronin, 1962). Theo Yates (1970, trang 416), những nghiên này “có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà trị liệu hành vi”. Như sẽ được thảo luận sau trong chương này và các chương khác, nhận thức và chấp nhận nội cảm thụ (cảm giác về các cơ quan và cảm giác bên trong cơ thể) là những cơ chế trung tâm trong cả chánh niệm được dạy theo truyền thống Miến Điện và trong MiCBT, nơi lý thuyết này được tích hợp.

Theo nhiều cách, bình tâm đòi hỏi sự khách quan hơn về sự kiện chúng ta đang trải qua. Chúng ta càng có khả năng nhận thức về suy nghĩ và cảm giác cơ thể theo đúng bản chất của chúng, thì chúng ta càng trở nên bình tâm. Theo nghĩa đó, chúng ta trở nên khoa học hơn về những trải nghiệm của chính mình. Tâm trí và cơ thể của chúng ta làm việc giống như một phòng thí nghiệm riêng tư, nơi mà các quan sát chủ quan của chúng ta thường gần hơn đáng kể với các đánh giá khách quan, khoa học (hơn là các đánh giá phán đoán tình huống thường ngày). Do đó, một số nhà nghiên cứu và bậc thầy giảng dạy chánh niệm cho rằng chánh niệm là một lĩnh vực khoa học.

Về mặt thần kinh giải phẫu, các tác giả cho rằng bình tâm dựa vào các mạng lưới thần kinh ức chế ở vùng thuỳ thái dương (ức chế phản ứng bằng lời ở vỏ não thính giác), vùng trước trán phải và vùng hệ viền limbic (ức chế phản ứng hành vi trong các đường dẫn cảm xúc, đặc biệt là hạch hạnh nhân) và các mạng lưới kích thích ở vùng đỉnh (tạo điều kiện thuận lợi cho tính mềm dẻo thần kinh trong các mạng lưới về cảm giác cơ thể). Sự bình tâm dường như cũng liên quan đến việc tiết endorphin, trong khi kích thích phản ứng có liên quan đến việc tiết adrenaline và cortisol. Sự bình tâm cũng gắn liền với việc kích hoạt hệ thống thần kinh đối giao cảm (parasympathetic nervous system) và tăng cường phản ứng miễn dịch (Davidson, Kabat-Zinn, Schumacher và cộng sự, 2003; Tang và cộng sự, 2007; Fan và cộng sự, 2010).